Matura z WOS 2026 rozszerzenie - typy zadań, pułapki i wnioski po arkuszu

Ten arkusz z WOS-u nie był tylko testem z definicji. W wielu miejscach trzeba było wykonać trzy kroki naraz: przeczytać źródło, rozpoznać instytucję albo zjawisko i dopiero wtedy sformułować odpowiedź zgodną z poleceniem.

To ważna lekcja dla przyszłych zdających. Na maturze rozszerzonej z WOS-u samo „kojarzę temat” często nie wystarcza. Punkt daje dopiero precyzyjna odpowiedź: z uzasadnieniem, porównaniem, rozstrzygnięciem albo odniesieniem do danych.

Link do arkusza: https://arkusze.pl/maturalne/wos-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf

Najkrócej: co warto zapamiętać z tej matury?

Arkusz miał 18 zadań, obejmował 30 stron, trwał 180 minut i pozwalał zdobyć 50 punktów. Już na poziomie organizacyjnym ważne było pilnowanie karty odpowiedzi, czytelnego zapisu i tego, że brudnopis nie podlega ocenie.

Najważniejsza pułapka merytoryczna: wiele zadań opierało się na źródłach. Były teksty ustaw, fragmenty konstytucji, teksty naukowe, dane statystyczne, mapa, wykresy, fotografia i materiał do dłuższej wypowiedzi.

W praktyce zdający musiał nie tylko znać WOS, ale też umieć pracować z materiałem źródłowym. To arkusz dla osób, które potrafią zatrzymać się nad poleceniem i nie odpowiadają „z pamięci”, jeśli źródło mówi coś dokładniejszego.

Co było w arkuszu?

W arkuszu pojawiły się między innymi następujące obszary:

Mniejszości narodowe i etniczne

Pierwsze zadanie łączyło mapę administracyjną Polski z tekstem o jednej z mniejszości. Zdający musiał rozpoznać województwo, odnieść się do mniejszości narodowej zamieszkującej część województwa, a także odróżnić mniejszość narodową od etnicznej.

Tu ważne było nie tylko zapamiętanie listy mniejszości, ale też rozumienie kryterium: mniejszość narodowa utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Organizacje społeczne

W zadaniu z fragmentem ustawy trzeba było rozstrzygnąć, czy opis dotyczy fundacji. Źródło mówiło o dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniu opartym na pracy społecznej członków, więc kluczowe było zauważenie, że taki opis prowadzi raczej do stowarzyszenia niż fundacji.
Dane statystyczne i migracje

W arkuszu pojawiły się wykresy dotyczące imigracji i emigracji w 2023 roku. Zdający oceniał prawdziwość stwierdzeń na podstawie danych. To typ zadania, w którym łatwo pomylić procenty, kierunek migracji albo saldo.
Karta Polaka

Kolejne zadanie wykorzystywało fragment ustawy dotyczącej dokumentu przyznawanego osobie deklarującej przynależność do Narodu Polskiego. Trzeba było rozpoznać dokument oraz ocenić stwierdzenia, między innymi dotyczące obywatelstwa i bezpaństwowca.
Ideologie i dobro wspólne

Zadanie z dwoma fragmentami artykułu naukowego wymagało rozpoznania ideologii oraz porównania relacji między jednostką a państwem. Pojawiło się też polecenie sformułowania argumentu do tezy o korzyściach wynikających z realizacji dobra wspólnego.

To mogło być jedno z bardziej wymagających miejsc w arkuszu, bo nie wystarczyło podać nazwy. Trzeba było porównać dwa sposoby myślenia i zapisać różnice.
System prawny

W zadaniu ze sprawozdaniem Sądu Najwyższego trzeba było rozpoznać problem luki prawnej i powiązać go z zasadą zupełności systemu prawnego. Tu łatwo było pomylić lukę z niespójnością albo sprzecznością norm.
Konstytucje i wybory do Senatu

Zadanie dotyczące fragmentu jednej z polskich konstytucji wymagało porównania dawnych i obecnych rozwiązań dotyczących wyborów do Senatu. Pojawiło się też rozstrzygnięcie, czy fragment pochodził z Konstytucji PRL z 1952 roku.

To typ zadania, w którym punkt zależy od precyzji: trzeba wskazać różnice w konkretnym zakresie, a nie ogólnie pisać, że „kiedyś było inaczej”.
Organy konstytucyjne i wolność słowa

Arkusz zawierał fragment Konstytucji RP dotyczący organu stojącego na straży wolności słowa, prawa do informacji i interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Zadania wymagały rozpoznania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz uzupełnienia informacji o innym organie stojącym na straży wolności słowa.
Referendum lokalne

Zadanie o planowanym referendum dotyczyło odwołania prezydenta miasta. Do tekstu prasowego dołączono fragment ustawy o referendum lokalnym, w tym przepisy o inicjatywie, frekwencji i rozstrzygającym wyniku.

To była klasyczna pułapka: nie każde referendum lokalne ma ten sam warunek ważności. Przy odwołaniu organu wybranego bezpośrednio znaczenie ma szczególny próg frekwencyjny, a nie tylko ogólne 30%.
Samorząd terytorialny

W arkuszu pojawił się schemat wyboru organów samorządu terytorialnego oraz pytania o organy wykonawcze i przewodniczącego zarządu powiatu. Trzeba było odróżnić poziom gminy, powiatu i województwa oraz sposób wyboru organów.
Kontrasygnata i odpowiedzialność organów państwa

Zadanie z tekstem o Konstytucji marcowej dotyczyło instytucji kontrasygnaty i porównania jej z obecnymi rozwiązaniami. To wymagało nie tylko znajomości pojęcia, lecz także umiejętności wskazania dwóch różnic.
Finansowanie partii politycznych

Zadanie o subwencji z budżetu państwa wymagało pracy z fragmentem ustawy. Pojawiły się progi 3% i 6%, zasada stopniowej degresji oraz pytanie o to, czy warunkiem subwencji jest zdobycie mandatów. Ważne było czytanie dokładnie tego, co wynika z ustawy, a nie dopowiadanie warunków z pamięci.
Komisja sejmowa i odpowiedzialność konstytucyjna

W zadaniu z fragmentem ustawy trzeba było rozpoznać rodzaj komisji sejmowej, odnieść się do możliwości przekazywania materiałów przez NIK oraz nazwać wymóg minimalnej liczby osób uczestniczących w głosowaniu. To zadanie łączyło pojęcia ustrojowe, procedurę i język prawny.
Pomoc humanitarna

Arkusz zawierał fotografię dotyczącą udzielania pomocy w Syrii oraz tekst o dylematach pomocy humanitarnej. Pojawiły się kwestie neutralności, bezstronności, niezależności, dostępu do ofiar i ryzyka współpracy z różnymi stronami konfliktu.
Współczynnik Giniego

Zadanie z definicją współczynnika Giniego i mapą wymagało sformułowania wniosku o poziomie rozwarstwienia dochodowego w Polsce na tle Francji, Hiszpanii, Niemiec i Włoch. W odpowiedzi trzeba było użyć wartości liczbowych. To ważne: bez liczb odpowiedź mogła być zbyt ogólna.
Rwanda i misja pokojowa

W arkuszu pojawił się tekst o masowym i systematycznym mordowaniu ludności Tutsi przez Hutu, wydarzeniach w Kigali, śmierci około miliona osób oraz uczestnikach misji pokojowej. Zadanie wymagało podania państwa oraz pełnej polskiej nazwy organizacji międzynarodowej, która zdecydowała o utworzeniu misji pokojowej.
Instytucje Unii Europejskiej

Zadanie obejmowało opisy instytucji UE: Parlamentu Europejskiego, Rady, Komisji Europejskiej oraz rozstrzygnięcie dotyczące spotkania szefów państw i rządów państw członkowskich w Brukseli. Tu istotne było odróżnienie Rady od Rady Europejskiej.
Dłuższa wypowiedź o budżecie obywatelskim

Ostatnie zadanie było za 7 punktów. Zdający miał napisać tekst wystąpienia jako osoba wchodząca w skład komitetu obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Temat dotyczył budżetu obywatelskiego / partycypacyjnego.

W wypowiedzi trzeba było uwzględnić: korzyści dla lokalnej społeczności i wzmacniania społeczeństwa obywatelskiego, możliwe przeszkody wynikające z prawa oraz z przygotowania i realizacji projektów, propozycje zmian w ustawie o samorządzie gminnym dotyczące budżetu obywatelskiego, uzasadnienie tych propozycji oraz wykorzystanie zamieszczonych materiałów źródłowych.

To zadanie wymagało planu. Bez planu łatwo było napisać tekst poprawny językowo, ale niepełny wobec polecenia.

Gdzie można było stracić punkty?

Najwięcej punktów mogło uciekać w miejscach, w których polecenie wymagało czegoś więcej niż podania nazwy.

Pierwsza pułapka: odpowiedź z pamięci zamiast odpowiedzi ze źródła.

WOS często kusi skrótem: „znam pojęcie, więc wpisuję”. W tym arkuszu to mogło być niebezpieczne. Przy ustawach, konstytucji, referendum, finansowaniu partii czy komisji sejmowej trzeba było oprzeć odpowiedź na konkretnym fragmencie.
Druga pułapka: mylenie podobnych instytucji.

Najbardziej ryzykowne pary to: mniejszość narodowa i mniejszość etniczna, stowarzyszenie i fundacja, Rada i Rada Europejska, referendum lokalne zwykłe i referendum w sprawie odwołania organu, luka prawna i sprzeczność norm, organ stanowiący i organ wykonawczy samorządu.
Trzecia pułapka: zbyt ogólne uzasadnienia.

W wielu zadaniach samo rozstrzygnięcie nie wystarczało. Trzeba było jeszcze napisać, dlaczego. Uzasadnienie musiało odwoływać się do materiału, artykułu ustawy, danych albo wskazanego zakresu porównania.
Czwarta pułapka: dane liczbowe.

W zadaniach z wykresami migracji i mapą współczynnika Giniego liczyło się dokładne odczytanie wartości. Jeżeli polecenie prosiło o uwzględnienie wartości liczbowych, odpowiedź bez liczb była ryzykowna.
Piąta pułapka: wypracowanie bez checklisty.

W zadaniu 18 można było napisać dużo, ale pominąć jeden z obowiązkowych elementów: przeszkody prawne, przeszkody praktyczne, propozycje zmian albo uzasadnienie. W dłuższej wypowiedzi warto przed pisaniem zrobić krótką checklistę elementów z polecenia.

Co mogło być najtrudniejsze?

Najtrudniejsze mogły być zadania porównawcze i zadania wymagające uzasadnienia.

Do tej grupy należały między innymi: porównanie relacji jednostka-państwo w dwóch fragmentach tekstu o ideologii i dobru wspólnym, porównanie dawnych i obecnych rozwiązań dotyczących wyborów do Senatu, różnice między instytucją kontrasygnaty w Konstytucji marcowej a obecnym stanem prawnym, różnice między referendum lokalnym a ogólnokrajowym, uzasadnienie wpływu stopniowej degresji na pluralizm sceny politycznej oraz rozstrzygnięcie dotyczące instytucji UE na podstawie opisu i tekstu prasowego.

Trudne mogły być również zadania ze źródłami liczbowymi. Nie dlatego, że wymagały skomplikowanych obliczeń, ale dlatego, że trzeba było dokładnie odczytać dane, porównać je i nie pomylić kierunku wniosku.

Osobną kategorią trudności było zadanie 18. Siedem punktów za wypowiedź oznaczało, że liczyła się struktura, kompletność i wykorzystanie materiałów. Dobra odpowiedź musiała być jednocześnie merytoryczna, uporządkowana i zgodna z rolą wskazaną w poleceniu.

Jakie błędy były najbardziej prawdopodobne?

Pomylenie mniejszości narodowej z etniczną.

To częsty błąd, bo obie kategorie mają podobne elementy: język, kulturę, tradycję, liczebność, długą obecność na terytorium Polski. Różnicą kluczową jest utożsamianie się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.
Uznanie, że opis organizacji dotyczy fundacji.

W zadaniu 2 ważne były słowa: zrzeszenie, członkowie, samorządność, praca społeczna członków. To sygnały, że nie należy iść automatycznie w stronę fundacji.
Niedokładne czytanie referendum.

W zadaniu o referendum lokalnym łatwo było zastosować ogólny próg 30%, mimo że przy odwołaniu organu wybranego bezpośrednio pojawia się szczególny warunek.
Mylenie organów UE.

Rada, Rada Europejska i Komisja Europejska to nazwy, które uczniowie często mieszają. W arkuszu trzeba było rozpoznać instytucję po funkcji, a potem odnieść ją do spotkania szefów państw i rządów.
Pisanie odpowiedzi bez liczb.

W zadaniu o współczynniku Giniego polecenie wprost wymagało wartości liczbowych. Sam wniosek typu „Polska miała niższe rozwarstwienie niż część państw” mógł być niewystarczający.
Zbyt ogólne argumenty w zadaniu o dobru wspólnym.

Argument musiał wynikać z fragmentów i dotyczyć korzyści dla jednostek. Ogólne zdania o tym, że „dobro wspólne jest ważne”, nie dawały pełnej odpowiedzi.
Pominięcie części polecenia w wypracowaniu.

W zadaniu o budżecie obywatelskim trzeba było połączyć korzyści, przeszkody, propozycje zmian i uzasadnienie. Brak jednego elementu osłabiał całą wypowiedź.

Co ten arkusz mówi przyszłym zdającym?

Po pierwsze: WOS-u nie da się dobrze pisać bez pracy ze źródłem.

Warto ćwiczyć nie tylko definicje, ale też pytanie: „Co dokładnie wynika z tego fragmentu?”. To szczególnie ważne przy ustawach, konstytucji i tekstach prasowych.
Po drugie: trzeba znać język poleceń.

„Podaj”, „rozstrzygnij”, „uzasadnij”, „porównaj”, „sformułuj wniosek” - to nie są zamienne czasowniki. Każdy wymaga innego typu odpowiedzi.
Po trzecie: warto ćwiczyć pary pojęć, które łatwo pomylić.

Przyszły maturzysta powinien mieć własną listę „podobnych, ale różnych” pojęć: Rada i Rada Europejska, fundacja i stowarzyszenie, mniejszość narodowa i etniczna, organ stanowiący i wykonawczy, referendum lokalne i ogólnokrajowe, subwencja i mandat, luka prawna i sprzeczność norm.
Po czwarte: dłuższa wypowiedź wymaga planu.

Przed napisaniem zadania za 7 punktów warto wypisać elementy polecenia i odhaczać je w trakcie pisania. To nie jest strata czasu. To zabezpieczenie przed utratą punktów za pominięcie wymaganego składnika.

Jak wykorzystać ten arkusz do powtórki?

Dobry sposób pracy z tym arkuszem:

Najpierw rozwiąż go bez sprawdzania odpowiedzi.

Nie chodzi tylko o wynik. Chodzi o sprawdzenie, gdzie zatrzymujesz się najdłużej.
Zaznacz zadania według typu trudności.

Osobno oznacz: nie znam pojęcia, znam pojęcie, ale mylę podobne instytucje, rozumiem temat, ale nie umiem uzasadnić, gubię się w danych, nie wiem, jak zaplanować dłuższą wypowiedź.
Zrób listę pomyłek.

Nie zapisuj tylko: „źle”. Zapisz konkretnie: pomyliłem Radę z Radą Europejską, nie użyłem danych liczbowych, nie odwołałem się do artykułu ustawy, pominąłem przeszkody praktyczne w wypracowaniu.
Rozwiąż ponownie zadania źródłowe.

Warto wrócić szczególnie do zadań z ustawami, konstytucją, wykresami i mapą. To one najlepiej pokazują, czy umiesz pracować z materiałem.
Napisz plan wypracowania 18 bez pisania całej pracy.

Samo zrobienie planu jest świetnym ćwiczeniem. Wypisz: tezę wystąpienia, dwie korzyści, dwie przeszkody, dwie propozycje zmian, uzasadnienie każdej propozycji i odniesienie do materiałów źródłowych.

Podsumowanie

Ten arkusz pokazał, że na rozszerzonym WOS-ie liczy się precyzja. Nie tylko wiedza, ale też umiejętność czytania polecenia, rozróżniania podobnych instytucji i budowania odpowiedzi na podstawie źródła.

Najlepsza strategia dla przyszłych zdających jest prosta: mniej zgadywania z pamięci, więcej pracy z tekstem. Najpierw źródło, potem odpowiedź.

Na TataLucusia.pl będziemy dalej rozkładać arkusze i typy zadań egzaminacyjnych na konkretne kroki. Tak, żeby uczeń wiedział nie tylko „co było”, ale też „jak do tego podejść następnym razem”.