Matura z historii sztuki rozszerzonej 2026 - co było w arkuszu i gdzie łatwo było stracić punkty?

Ten arkusz nie nagradzał samego rozpoznawania dzieł. W wielu miejscach trzeba było pójść krok dalej: nazwać styl, cechę, funkcję, technikę albo kierunek i pokazać, skąd to wynika.

To ważna lekcja dla przyszłych zdających. Historia sztuki na maturze rozszerzonej nie polega tylko na tym, żeby „kojarzyć obraz”. Trzeba umieć patrzeć na reprodukcję jak na źródło informacji.

Arkusz, do którego odnosi się analiza, znajduje się tutaj:

https://arkusze.pl/maturalne/historia-sztuki-2026-maj-matura-rozszerzona.pdf

Najkrócej: co warto zapamiętać z tej matury?

Arkusz miał 13 zadań, czas pracy wynosił 180 minut, a maksymalna liczba punktów to 60. Największą wagę miało wypracowanie, ale wcześniej zdający musiał przejść przez wiele krótkich zadań opartych na reprodukcjach, planach, fotografiach i tekstach źródłowych.

Najbardziej widoczny był nacisk na trzy umiejętności:

rozpoznawanie dzieł, artystów, stylów i kierunków,
opisywanie cech formalnych widocznych na materiale ilustracyjnym,
uzasadnianie odpowiedzi konkretem, a nie ogólnym skojarzeniem.

To nie był arkusz, w którym wystarczyło napisać „renesans”, „barok” albo „realizm”. Bardzo często trzeba było dodać: po czym to poznaję?

Co było w arkuszu?

Rzymska kopia greckiego oryginału

W zadaniu 1 pojawiła się rzymska kopia niezachowanego greckiego oryginału. Zdający miał podać imię postaci, wskazać widoczny atrybut, podać autora oryginalnej rzeźby, określić czas powstania, nazwać technikę wykonania oryginału i ocenić dwa stwierdzenia.
Budowla rozpoznawana po wnętrzu, planie i rekonstrukcji

W zadaniu 2 trzeba było rozpoznać budowlę na podstawie widoku wnętrza, planu i rekonstrukcji przekrojowej. Polecenia dotyczyły nazwy budowli, miasta, kręgu kulturowego albo stylu, pierwotnej funkcji oraz cech bryły.
Dyptyk z Wilton House i Pokłon pasterzy Martina Schongauera

W zadaniu 3 zestawiono Dyptyk z Wilton House oraz Pokłon pasterzy Martina Schongauera. Zdający miał rozstrzygnąć, które dzieło zostało zainspirowane malarstwem niderlandzkim XV wieku, i uzasadnić wybór przez dwie cechy formalne.
Budowla, miasto, style i plan

W zadaniu 4 pojawiła się fotografia budowli oraz jej plan. Trzeba było podać nazwę budowli, miasto, trzy style architektoniczne widoczne w bryle oraz trzy cechy planu.
Autor, tytuł, kompozycja i głębia

W zadaniu 5 należało rozpoznać autora i tytuł obrazu, a potem opisać cechy kompozycji oraz sposoby ukazania głębi. To zadanie szczególnie sprawdzało język analizy dzieła, a nie tylko pamięć.
Dwa obrazy tego samego artysty

W zadaniu 6 pokazano dwa obrazy tego samego artysty. Trzeba było podać autora, gatunek malarski, kraj i wiek twórczości oraz wskazać cztery cechy charakterystyczne widoczne na reprodukcjach.
Posągi konne

W zadaniu 7 pojawiły się trzy posągi konne. Zdający miał wskazać najwcześniejsze dzieło, podać imię przedstawionej postaci oraz dopasować informacje dotyczące Bertela Thorvaldsena i renesansu karolińskiego.
Ornament

W zadaniu 8 trzeba było rozpoznać ornament na fotografii, wybierając jedną z odpowiedzi.
Pejzaże i teksty źródłowe

W zadaniu 9 pojawiły się pejzaże oraz teksty źródłowe opisujące różne podejścia do natury w malarstwie XIX wieku. Zdający miał dopasować dzieła i teksty do romantyzmu, impresjonizmu i postimpresjonizmu.
Styl architektoniczny budynku

W zadaniu 10 pokazano fotografie tego samego budynku. Polecenie wymagało określenia stylu architektonicznego oraz wskazania dwóch cech budowli charakterystycznych dla tego stylu.
Leon Chwistek, Szermierka

W zadaniu 11 pojawiło się dzieło Leon Chwistek, Szermierka. Trzeba było podać grupę artystyczną, do której należał autor, oraz wskazać dwa kierunki sztuki XX wieku widoczne w dziele wraz z uzasadnieniem formalnym.
Ekspresjonizm abstrakcyjny

W zadaniu 12 arkusz przeszedł do ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Zdający miał wpisać nazwy odmian malarstwa abstrakcyjnego reprezentowanych przez dwa dzieła, a następnie wybrać jedno z nich, podać autora i wymienić dwie cechy jego twórczości widoczne na reprodukcji.
Wypracowanie

Zadanie 13 było wypracowaniem za 20 punktów. Do wyboru były dwa tematy. Pierwszy dotyczył sztuki XV wieku w Europie między gotykiem a renesansem i wymagał omówienia zmian na podstawie trzech dzieł. Drugi dotyczył matki i macierzyństwa w sztuce oraz wymagał trzech dzieł reprezentujących przynajmniej dwie różne dziedziny artystyczne. Praca miała liczyć co najmniej 250 wyrazów.

Na co trzeba było uważać?

Najważniejsze było bardzo dokładne czytanie poleceń. W tym arkuszu podobne czasowniki prowadziły do zupełnie różnych odpowiedzi.

Inaczej odpowiada się na polecenie:

podaj autora i tytuł,
wymień cechy bryły,
wymień cechy planu,
wymień cechy kompozycji,
wskaż sposoby ukazania głębi,
uzasadnij, odnosząc się do cech formalnych,
dopasuj dzieło i tekst źródłowy,
rozstrzygnij, które dzieło spełnia warunek.

To są różne operacje. Uczeń, który odpowiada wszędzie tym samym językiem, może wiedzieć dużo, a mimo to tracić punkty.

Szczególnie trzeba było uważać na zadania wymagające uzasadnienia. Jeżeli polecenie prosi o odniesienie się do cech formalnych, sama informacja historyczna nie wystarcza. Trzeba napisać o tym, co widać: kompozycji, świetle, kolorze, przestrzeni, bryle, geometrii, układzie postaci, fakturze, sposobie malowania albo relacji części dzieła.

W wypracowaniu trzeba było pilnować warunków tematu. W pierwszym temacie konieczne były trzy dzieła związane z przemianami sztuki XV wieku. W drugim także trzy dzieła, ale dodatkowo reprezentujące przynajmniej dwie różne dziedziny artystyczne. Pominięcie takiego warunku mogło osłabić całą pracę, nawet jeśli uczeń miał sporo wiedzy.

Które typy zadań mogły być najtrudniejsze?

Najtrudniejsze mogły być zadania, które nie kończyły się na rozpoznaniu. Szczególnie wymagające były te, w których trzeba było opisać cechy formalne i uzasadnić wybór.

Do tej grupy należały zwłaszcza:

zadanie 3, bo trzeba było połączyć reprodukcję z inspiracją malarstwem niderlandzkim i uzasadnić to cechami formalnymi,
zadanie 5, bo wymagało osobno opisu kompozycji i sposobów budowania głębi,
zadanie 6, bo trzeba było na podstawie dwóch reprodukcji wskazać cechy twórczości artysty,
zadanie 9, bo łączyło reprodukcje z tekstami źródłowymi i nazwami kierunków,
zadanie 11, bo wymagało rozpoznania kierunków XX wieku oraz uzasadnienia przez cechy widoczne w dziele,
zadanie 12, bo dotyczyło odmian abstrakcji i cech twórczości konkretnego autora,
zadanie 13, bo wypracowanie wymagało nie tylko wiedzy, lecz także selekcji przykładów i uporządkowania argumentacji.

To nie znaczy, że pozostałe zadania były łatwe. Raczej chodzi o to, że w wymienionych zadaniach sama pamięć mogła nie wystarczyć. Trzeba było jeszcze umieć nazwać obserwację.

Jakie błędy były najbardziej prawdopodobne?

Najbardziej prawdopodobne błędy w tym arkuszu to:

podanie samego nazwiska bez tytułu albo samego tytułu bez autora, gdy polecenie wymagało obu informacji,
opisanie nastroju dzieła zamiast cech formalnych,
mylenie cech bryły budowli z cechami planu,
wpisanie stylu tam, gdzie pytanie dotyczyło funkcji albo kręgu kulturowego,
zbyt ogólne odpowiedzi typu „realistyczne przedstawienie” bez doprecyzowania, na czym ten realizm polega,
niedopasowanie tekstu źródłowego do kierunku, mimo prawidłowego rozpoznania dzieła,
brak uzasadnienia przy zadaniach, które tego wyraźnie wymagały,
pominięcie warunku minimum trzech dzieł w wypracowaniu,
pominięcie warunku dwóch dziedzin artystycznych w temacie o macierzyństwie,
potraktowanie wypracowania jako listy przykładów zamiast odpowiedzi na problem zawarty w temacie.

Warto też pamiętać o sprawach technicznych. Odpowiedzi do zadań zamkniętych oznaczonych odpowiednim symbolem trzeba przenieść na kartę odpowiedzi, a brudnopis nie jest oceniany. To drobiazgi organizacyjne, ale na egzaminie potrafią kosztować realne punkty.

Co ten arkusz mówi przyszłym zdającym?

Ten arkusz pokazuje, że przygotowanie do matury z historii sztuki powinno mieć dwa tory.

Pierwszy tor to wiedza:

artyści,
tytuły,
epoki,
style,
kierunki,
funkcje dzieł,
najważniejsze pojęcia z architektury, malarstwa i rzeźby.

Drugi tor to język opisu:

jak nazwać kompozycję,
jak opisać światło,
jak wskazać sposób budowania przestrzeni,
jak odróżnić cechę formalną od treści ikonograficznej,
jak połączyć obserwację z nazwą stylu,
jak krótko uzasadnić odpowiedź.

Przyszły zdający nie powinien uczyć się tylko rozpoznawania reprodukcji. Powinien ćwiczyć odpowiedzi w dwóch zdaniach: pierwsze zdanie mówi, co rozpoznaję, drugie zdanie pokazuje, po czym to poznaję.

Jak wykorzystać ten arkusz do powtórki?

Najlepiej nie traktować tego arkusza tylko jako testu do jednorazowego rozwiązania. Można go wykorzystać jako mapę powtórki.

Dobry sposób pracy:

rozwiąż arkusz bez zaglądania do notatek,
zaznacz zadania, w których brakowało Ci nie wiedzy, ale języka opisu,
osobno wypisz wszystkie pojęcia dotyczące architektury,
osobno wypisz wszystkie pojęcia dotyczące kompozycji, głębi, światła i koloru,
przy każdym błędzie dopisz, czy problemem było rozpoznanie, pojęcie, uzasadnienie czy pośpiech,
napisz plan wypracowania do obu tematów, nawet jeśli wybierasz tylko jeden,
do każdego tematu wypracowania dobierz po trzy dzieła i zapisz przy każdym jedną konkretną cechę, którą da się wykorzystać w argumentacji.

Taki sposób pracy jest spokojniejszy niż samo wielokrotne przeglądanie reprodukcji. Uczy nie tylko kojarzenia dzieł, ale też mówienia o nich językiem egzaminu.

Podsumowanie

Najważniejsza lekcja z tego arkusza jest prosta: na maturze z historii sztuki trzeba widzieć szczegół i umieć go nazwać. Rozpoznanie dzieła to dopiero początek. Punkt często pojawia się dopiero wtedy, gdy uczeń potrafi uzasadnić odpowiedź konkretną cechą.

Jeżeli przygotowujesz się do matury z historii sztuki, nie ograniczaj powtórki do listy dzieł. Rób krótkie karty pracy: jedno dzieło, trzy cechy formalne, jedna możliwa pułapka, jedno zdanie uzasadnienia. To prosty sposób, żeby przejść od „kojarzę” do „potrafię odpowiedzieć”.