Czym jest matura z BiZ i dlaczego jest tylko na poziomie rozszerzonym?

Matura z biznesu i zarządzania może na początku wyglądać jak egzamin z pojęć: przedsiębiorczość, rynek, popyt, podaż, projekt, budżet, inwestowanie, firma. Ale to tylko pierwszy poziom.

W arkuszu maturalnym nie wystarczy napisać, że zna się definicję. Trzeba jeszcze pokazać, że umie się użyć tej definicji w konkretnej sytuacji. To właśnie dlatego BiZ jest przedmiotem bardzo praktycznym.

Zapamiętaj

Matura z BiZ sprawdza nie tylko to, czy znasz pojęcia. Sprawdza przede wszystkim, czy potrafisz zastosować je w zadaniu.

Krótka odpowiedź: czym jest matura z BiZ?

Matura z biznesu i zarządzania to egzamin maturalny zdawany jako przedmiot dodatkowy. Występuje wyłącznie na poziomie rozszerzonym.

Oznacza to, że uczeń wybiera BiZ jako dodatkowy przedmiot maturalny. Nie jest to egzamin obowiązkowy dla każdego maturzysty. Jest to egzamin dla osób, które chcą pokazać swoje kompetencje z zakresu przedsiębiorczości, gospodarki, finansów, zarządzania, rynku pracy, projektów i przedsiębiorstwa.

Definicja

Matura z BiZ to egzamin maturalny z biznesu i zarządzania, zdawany jako przedmiot dodatkowy na poziomie rozszerzonym. Sprawdza wiedzę oraz umiejętność jej wykorzystania w praktycznych sytuacjach gospodarczych, społecznych, finansowych i organizacyjnych.

Dlaczego tylko poziom rozszerzony?

BiZ jako przedmiot szkolny może być realizowany w zakresie podstawowym i rozszerzonym. Jednak matura z tego przedmiotu jest egzaminem na poziomie rozszerzonym.

To ważne, bo poziom rozszerzony nie oznacza tylko większej liczby tematów. Oznacza także inny sposób pracy. Uczeń powinien umieć analizować, porównywać, wyjaśniać, rozstrzygać, uzasadniać, oceniać skutki decyzji i wykonywać proste obliczenia ekonomiczne.

Innymi słowy: na maturze z BiZ nie chodzi o to, żeby napisać długą notatkę z podręcznika. Chodzi o to, żeby odpowiedzieć konkretnie na polecenie.

Matura

W arkuszu mogą pojawić się zadania zamknięte i otwarte. Uczeń może pracować z tekstem źródłowym, tabelą, wykresem, opisem sytuacji, danymi ekonomicznymi albo krótkim studium przypadku.

Przykład z życia: definicja to dopiero początek

Wyobraź sobie uczennicę, która zastanawia się, czy po maturze zostać w swoim mieście, czy wyjechać na studia do większego ośrodka akademickiego.

Z jednej strony wyjazd daje większe możliwości rozwoju. Z drugiej strony oznacza wyższe koszty, stres, rozłąkę z rodziną i konieczność lepszej organizacji czasu.

W zwykłej notatce można by napisać: osoba przedsiębiorcza podejmuje decyzje i bierze odpowiedzialność za swoje działania.

Na maturze to może nie wystarczyć. Zadanie może wymagać, żeby wskazać cechę osoby przedsiębiorczej i uzasadnić ją przykładem z opisu.

Przykład

Jeżeli uczennica analizuje koszty, korzyści, ryzyko i możliwe skutki swojej decyzji, można wskazać odpowiedzialność albo samodzielność decyzyjną. Uzasadnienie powinno odwoływać się do konkretnego działania, na przykład do porównania możliwości pozostania w domu i wyjazdu do innego miasta.

Co sprawdza matura z BiZ?

Matura z BiZ sprawdza kilka różnych umiejętności. Niektóre są związane z wiedzą, ale wiele dotyczy sposobu myślenia i pracy z zadaniem.

Uczeń powinien umieć:

rozumieć podstawowe pojęcia z biznesu i zarządzania,
stosować pojęcia w konkretnych sytuacjach,
analizować tekst źródłowy,
odczytywać dane, tabele i wykresy,
wyjaśniać zależności przyczynowo-skutkowe,
uzasadniać odpowiedź na podstawie źródła lub wiedzy,
rozstrzygać, czyli wybierać właściwą odpowiedź i ją uzasadniać,
oceniać decyzje ekonomiczne, społeczne i organizacyjne,
wykonywać proste obliczenia ekonomiczne.

Dlatego nauka do BiZ powinna wyglądać inaczej niż samo przepisywanie zeszytu. Trzeba uczyć się pojęć, ale od razu łączyć je z przykładami i zadaniami.

Uwaga

Częsty błąd polega na tym, że uczeń zna temat, ale nie odpowiada dokładnie na polecenie. Jeśli polecenie brzmi: "uzasadnij", sama nazwa pojęcia nie wystarczy. Jeśli polecenie brzmi: "wymień", nie trzeba pisać długiego wypracowania.

Jakie typy zadań mogą pojawić się w arkuszu?

W arkuszu mogą pojawić się różne typy zadań. Część z nich wymaga wyboru odpowiedzi, a część samodzielnego sformułowania krótkiej odpowiedzi.

Możesz spotkać między innymi:

zadania wyboru wielokrotnego,
zadania typu prawda - fałsz,
zadania na dobieranie,
zadania z luką,
zadania krótkiej odpowiedzi,
zadania z uzasadnieniem,
zadania z rozstrzygnięciem,
zadania z tekstem źródłowym,
zadania z tabelą lub wykresem,
zadania z prostymi obliczeniami.

To pokazuje, że BiZ jest egzaminem z rozumowania. Definicje są potrzebne, ale nie są celem samym w sobie.

Jak czytać zadanie z BiZ?

Dobre rozwiązanie zadania z BiZ zaczyna się od polecenia. To ono mówi, czego naprawdę oczekuje egzamin.

Pracuj w czterech krokach:

Przeczytaj czasownik w poleceniu. Sprawdź, czy masz wymienić, podać, wyjaśnić, uzasadnić, rozstrzygnąć, ocenić czy obliczyć.
Zobacz, do czego masz się odwołać. Czasem odpowiedź ma wynikać z tekstu, czasem z danych, a czasem z wiedzy przedmiotowej.
Dobierz pojęcie albo mechanizm. Zastanów się, czy chodzi o przedsiębiorczość, rynek, projekt, finanse, konsumenta, pracę czy firmę.
Napisz odpowiedź krótko i celnie. Nie przepisuj całego źródła. Użyj go do zbudowania własnej odpowiedzi.

Zapamiętaj

W BiZ dobra odpowiedź często ma trzy elementy: pojęcie, odniesienie do sytuacji i uzasadnienie. To prosty schemat, który bardzo pomaga w zadaniach otwartych.

Jak uczyć się BiZ od pierwszej lekcji?

Najgorsza metoda to uczenie się samych definicji bez przykładów. Wtedy uczeń ma w głowie słowa, ale nie zawsze wie, kiedy i jak ich użyć.

Lepsza notatka do BiZ powinna mieć cztery części:

pojęcie - czyli najważniejszą nazwę,
sens - czyli wyjaśnienie własnymi słowami,
przykład - najlepiej z życia, szkoły, rynku albo pracy,
typowe polecenie - na przykład: wyjaśnij, uzasadnij, oceń, rozstrzygnij.

Przykład takiej notatki:

Kompetencje przedsiębiorcze to wiedza, umiejętności i postawy, które pomagają działać skutecznie w różnych sytuacjach. Przykład: uczeń planuje szkolne wydarzenie, dzieli zadania w zespole i reaguje na problemy. Typowe polecenie: podaj kompetencję przedsiębiorczą i wyjaśnij, dlaczego jest ważna.

Taka notatka nie tylko pomaga zapamiętać. Ona od razu przygotowuje do zadania.

Mini zadanie maturalne

Mini zadanie

Przeczytaj opis i wykonaj polecenie.

Maja przygotowuje się do matury z BiZ. Zamiast przepisywać całe rozdziały, zapisuje przy każdym pojęciu krótki przykład, możliwe polecenie maturalne i typowy błąd. Po rozwiązaniu zadania sprawdza, czy odpowiedziała dokładnie na czasownik z polecenia.

Polecenie: Wyjaśnij, dlaczego sposób nauki Mai może być skuteczny w przygotowaniu do matury z BiZ. W odpowiedzi odwołaj się do jednej cechy tego egzaminu.

Pokaż omówienie

Przykładowa odpowiedź: Sposób nauki Mai może być skuteczny, ponieważ matura z BiZ sprawdza nie tylko znajomość pojęć, ale także umiejętność zastosowania ich w zadaniach. Maja zapisuje przykłady i typowe polecenia, więc uczy się łączyć teorię z praktyczną odpowiedzią.

Dlaczego ta odpowiedź jest dobra? Odwołuje się do cechy egzaminu, czyli stosowania wiedzy w zadaniach, i łączy ją z konkretnym sposobem nauki Mai.

Typowy błąd ucznia

Błąd ucznia

Uczeń często pisze: "Maja dobrze się uczy, bo robi notatki". To odpowiedź zbyt ogólna. Nie pokazuje, dlaczego taki sposób nauki pasuje właśnie do matury z BiZ.

Lepsza odpowiedź powinna wyjaśnić związek: skoro egzamin wymaga stosowania wiedzy w sytuacjach, to notatka z przykładem, poleceniem i typowym błędem pomaga przygotować się do arkusza.

Najważniejszy wniosek

Matura z BiZ jest tylko na poziomie rozszerzonym, bo sprawdza więcej niż podstawową znajomość pojęć. Wymaga rozumienia mechanizmów, pracy ze źródłem, krótkiego uzasadniania, analizowania sytuacji i pisania odpowiedzi zgodnie z poleceniem.

Od pierwszej lekcji warto więc uczyć się tak, jak później trzeba będzie pracować w arkuszu: pojęcie, przykład, mechanizm, polecenie, odpowiedź.

Na następnej lekcji

W kolejnej lekcji zobaczymy, jak wygląda arkusz maturalny z BiZ: zadania zamknięte, zadania otwarte, wiązki zadań i materiały źródłowe.