Lekcja 5. Sprawdź siebie: mocne strony i luki w kompetencjach

Możesz znać definicję kompetencji przedsiębiorczych i nadal nie wiedzieć, co naprawdę potrafisz. Problem pojawia się wtedy, gdy oceniasz siebie za pomocą ogólnych etykiet: „jestem zorganizowany”, „nie jestem kreatywny”, „dobrze pracuję z ludźmi”. Takie zdania brzmią konkretnie, ale bez przykładów są tylko opiniami.

Rzetelna analiza własnych kompetencji polega na sprawdzeniu, jak zachowujesz się w konkretnych sytuacjach. Liczy się nie tylko to, co o sobie myślisz, ale również to, co robisz, jaki rezultat osiągasz i co powtarza się w różnych zadaniach.

O co chodzi?

Mocna strona to kompetencja potwierdzona konkretnymi działaniami i rezultatami.

Luka kompetencyjna to różnica między tym, co obecnie potrafisz, a tym, czego potrzebujesz do skutecznego wykonania określonego zadania.

Luka nie oznacza trwałej wady. Może dotyczyć brakującej wiedzy, niewyćwiczonej umiejętności albo postawy, nad którą warto pracować.

Dlaczego trudno ocenić własne kompetencje?

Samoocena bywa zniekształcona. Czasami oceniamy się zbyt wysoko, ponieważ pamiętamy jeden sukces. Innym razem oceniamy się zbyt nisko, ponieważ jedno niepowodzenie przesłania nam wcześniejsze osiągnięcia.

Możesz na przykład uznać, że nie potrafisz występować publicznie, bo podczas jednej prezentacji bardzo się stresowałeś. To jednak nie wystarcza do pełnej oceny. Trzeba sprawdzić, czy mimo stresu przekazałeś najważniejsze informacje, odpowiadałeś na pytania i utrzymałeś uwagę odbiorców.

Przykład

Ola pomagała przygotować klasowy kiermasz. Ustaliła kolejność zadań, przypomniała o terminach i przed rozpoczęciem wydarzenia sprawdziła, czy wszystkie stanowiska są gotowe. Kiermasz rozpoczął się zgodnie z planem.

Jednocześnie Ola próbowała samodzielnie rozwiązywać wszystkie problemy. Nie poprosiła zespołu o pomoc, mimo że nie zdążyła przygotować części materiałów.

Mocna strona: organizowanie pracy. Potwierdza ją ustalenie zadań, pilnowanie terminów i przygotowanie stanowisk.

Luka: proszenie o pomoc i dzielenie odpowiedzialności. Potwierdza ją próba samodzielnego wykonania zbyt wielu zadań.

Analizuj wiedzę, umiejętności i postawy

Kompetencja przedsiębiorcza nie jest pojedynczą cechą. Powstaje z połączenia trzech elementów:

Wiedzy - czyli tego, co wiesz i rozumiesz.
Umiejętności - czyli tego, co potrafisz zastosować w działaniu.
Postaw - czyli sposobu, w jaki podchodzisz do zadania, ludzi, odpowiedzialności i zmian.

Możesz wiedzieć, jak zaplanować projekt, ale nie potrafić jeszcze stworzyć realnego harmonogramu. Możesz też umieć przygotować harmonogram, ale odkładać jego aktualizowanie, gdy pojawiają się problemy. W pierwszym przypadku luka dotyczy umiejętności. W drugim może dotyczyć postawy związanej z systematycznością i odpowiedzialnością.

Diagnoza kompetencji krok po kroku

Krok 1. Wybierz konkretny kontekst

Nie oceniaj siebie „w ogóle”. Wybierz sytuację, na przykład projekt szkolny, przygotowanie wydarzenia, pracę w grupie, naukę do sprawdzianu, udział w wolontariacie albo organizację własnego tygodnia.

Krok 2. Nazwij analizowaną kompetencję

Zamiast pytać: „Czy jestem przedsiębiorczy?”, wybierz węższy obszar. Może to być organizowanie pracy, komunikowanie się, podejmowanie inicjatywy, rozwiązywanie problemów, współpraca, kreatywność albo zarządzanie czasem.

Krok 3. Zbierz dowody

Pomocny jest prosty schemat:

Sytuacja - co się działo i jakie zadanie wykonywałeś?
Działanie - co dokładnie zrobiłeś?
Rezultat - jaki był skutek twojego działania?

Zdanie „umiem organizować pracę” nie zawiera dowodu. Zdanie „podczas projektu rozpisałem zadania, ustaliłem terminy i zespół oddał pracę na czas” pokazuje zachowanie oraz rezultat.

Krok 4. Oceń poziom kompetencji

Możesz zastosować uproszczoną skalę od 1 do 4:

1 - potrzebuję wyjaśnienia i dużego wsparcia.
2 - wykonuję zadanie częściowo albo tylko w prostych sytuacjach.
3 - zwykle działam samodzielnie i osiągam oczekiwany rezultat.
4 - działam samodzielnie także w trudniejszych sytuacjach i potrafię pomóc innym.

Sama liczba nie wystarczy. Obok oceny zapisz przynajmniej jeden dowód. Dzięki temu wynik nie będzie przypadkowy.

Krok 5. Nazwij mocną stronę i lukę

Mocną stroną może być obszar, w którym regularnie działasz samodzielnie i osiągasz dobre rezultaty. Luką może być obszar, w którym brakuje ci wiedzy, potrzebujesz częstego wsparcia albo unikasz określonych działań.

Nie próbuj jednocześnie diagnozować wszystkiego. Wybierz jedną ważną mocną stronę i jedną lukę, która utrudnia ci wykonanie konkretnego zadania.

Krok 6. Sprawdź swoją ocenę

Porównaj samoocenę z informacją zwrotną od osoby, która widziała cię podczas działania. Może to być nauczyciel, członek zespołu, rodzic albo kolega. Nie chodzi o bezkrytyczne przyjęcie cudzej opinii. Chodzi o sprawdzenie, czy inne osoby zauważają podobne zachowania.

Matura

W zadaniu możesz otrzymać opis zachowania konkretnej osoby i polecenie, aby rozpoznać jej kompetencję oraz uzasadnić odpowiedź.

Bezpieczny schemat odpowiedzi wygląda tak:

Nazwa kompetencji + konkretne działanie ze źródła + wyjaśnienie związku.

Przykład: „Mocną stroną Oli jest organizowanie pracy, ponieważ ustaliła kolejność zadań i kontrolowała terminy, dzięki czemu kiermasz rozpoczął się zgodnie z planem”.

Nie wystarczy napisać: „Ola jest przedsiębiorcza”. Taka odpowiedź jest zbyt ogólna i nie wskazuje analizowanej kompetencji.

Zadanie w stylu CKE

Zuzanna koordynowała przygotowanie szkolnego kiermaszu. Przed rozpoczęciem pracy podzieliła zadania i ustaliła terminy. Kiedy jeden z dostawców wycofał się ze współpracy, szybko znalazła dwie alternatywne możliwości i poinformowała o nich zespół. Gdy członkowie zespołu proponowali zmiany w planie, Zuzanna przerywała im i nalegała na zastosowanie własnego rozwiązania, zanim poznała ich argumenty. Po kiermaszu poprosiła zespół o informację zwrotną i zapisała uwagi, które chciała wykorzystać w przyszłości.

1. Podaj jedną mocną stronę Zuzanny w zakresie kompetencji przedsiębiorczych. Uzasadnij odpowiedź informacją z opisu.

2. Podaj jedną lukę w kompetencjach Zuzanny. Uzasadnij odpowiedź informacją z opisu.

3. Rozstrzygnij, czy poproszenie o informację zwrotną i zapisanie uwag jest przede wszystkim przejawem wiedzy, umiejętności czy postawy. Uzasadnij odpowiedź.

Pokaż odpowiedź i omówienie

1. Przykładowa odpowiedź: Mocną stroną Zuzanny jest organizowanie pracy zespołu, ponieważ przed rozpoczęciem pracy podzieliła zadania i ustaliła terminy.

Można również wskazać umiejętność rozwiązywania problemów. Potwierdza ją szybkie znalezienie alternatywnych możliwości po wycofaniu się dostawcy.

2. Przykładowa odpowiedź: Luką Zuzanny jest słuchanie innych i uwzględnianie ich argumentów, ponieważ przerywała członkom zespołu i nalegała na własne rozwiązanie przed poznaniem ich propozycji.

3. Przykładowa odpowiedź: Jest to przede wszystkim przejaw postawy otwartości na rozwój. Zuzanna świadomie poprosiła o informację zwrotną i zapisała uwagi, aby wykorzystać je podczas kolejnych działań.

W odpowiedziach 1 i 2 potrzebne są dwa elementy: nazwanie kompetencji oraz uzasadnienie oparte na konkretnym zachowaniu. Samo przepisanie fragmentu opisu bez sformułowania wniosku nie tworzy pełnej odpowiedzi.

Typowy błąd ucznia

Błąd: „Zuzanna jest przedsiębiorcza, ponieważ dobrze zorganizowała kiermasz”.

Odpowiedź jest zbyt ogólna. Nie wiadomo, która kompetencja została rozpoznana ani jakie konkretne działanie ją potwierdza.

Poprawa: „Mocną stroną Zuzanny jest organizowanie pracy, ponieważ podzieliła zadania i ustaliła terminy przed rozpoczęciem przygotowań”.

Wykonaj krótką diagnozę siebie

Wybierz jedną sytuację z ostatnich kilku tygodni i odpowiedz na pięć pytań:

Jakie zadanie wykonywałem?
Jakiej kompetencji wymagało to zadanie?
Co konkretnie zrobiłem?
Jaki był rezultat?
Czy dowód wskazuje na mocną stronę, czy na lukę?

Przykładowy zapis może wyglądać tak:

Sytuacja: przygotowanie prezentacji grupowej.
Kompetencja: organizowanie pracy.
Działanie: podzieliłem materiał na części i ustaliłem terminy.
Rezultat: wszystkie części były gotowe przed prezentacją.
Wniosek: organizowanie pracy jest moją mocną stroną w prostych projektach szkolnych.

Zwróć uwagę na ostatnie słowa: „w prostych projektach szkolnych”. Dobra diagnoza nie musi być przesadnie szeroka. Im dokładniej określisz kontekst, tym bardziej użyteczny będzie wniosek.

Podsumowanie

Nie oceniaj kompetencji bez przykładów własnego działania.
Oddzielaj wiedzę, umiejętności i postawy.
Potwierdzaj ocenę za pomocą sytuacji, działania i rezultatu.
Traktuj lukę jako informację o obszarze rozwoju, a nie jako trwałą wadę.
W odpowiedzi maturalnej nazywaj kompetencję i uzasadniaj ją konkretnym zachowaniem.

Co dalej?

Potrafisz już wskazać mocną stronę i lukę na podstawie konkretnych dowodów. W następnej lekcji wybierzesz jeden ważny obszar do poprawy i zamienisz ogólne postanowienie w plan rozwoju, który naprawdę da się wykonać.