Po co w ogóle poznawać budowę arkusza?
Wyobraź sobie, że zaczynasz grę, ale nie znasz zasad. Możesz być dobry w temacie, a i tak tracić punkty, bo nie wiesz, czego dokładnie wymaga zadanie. Z arkuszem maturalnym z biznesu i zarządzania jest podobnie.
Na maturze z BiZ nie wystarczy zapamiętać definicji. Trzeba jeszcze rozumieć polecenia, korzystać ze źródeł, odczytywać tabele i wykresy, a potem napisać odpowiedź krótką, konkretną i dopasowaną do zadania.
Arkusz z BiZ sprawdza nie tylko wiedzę. Sprawdza też, czy umiesz użyć tej wiedzy w konkretnej sytuacji gospodarczej, społecznej, finansowej albo projektowej.
Z czego składa się arkusz z BiZ?
W arkuszu mogą pojawić się różne typy zadań. Najważniejsze grupy to:
- zadania zamknięte - wybierasz odpowiedź spośród podanych,
- zadania otwarte - samodzielnie formułujesz odpowiedź,
- wiązki zadań - kilka poleceń opartych na jednym materiale źródłowym,
- zadania ze źródłami - pracujesz z tekstem, tabelą, wykresem, opisem sytuacji albo fragmentem aktu prawnego.
Wiązka zadań to grupa kilku zadań połączonych jednym kontekstem. Najczęściej dostajesz wspólny materiał źródłowy, a potem odpowiadasz na kilka różnych poleceń.
Zadania zamknięte - wybierasz, ale nadal myślisz
Zadanie zamknięte może wyglądać prosto, bo odpowiedzi są już podane. To jednak nie znaczy, że wystarczy strzelać. W takich zadaniach często trzeba rozpoznać pojęcie, zauważyć zależność, odróżnić skutek od przyczyny albo dopasować przykład do definicji.
Najczęstsze formy zadań zamkniętych to:
- wybór wielokrotny - wybierasz jedną poprawną odpowiedź,
- prawda - fałsz - oceniasz, czy stwierdzenie jest prawdziwe,
- dobieranie - łączysz pojęcia, opisy, przykłady albo elementy tabeli.
Jeżeli w zadaniu pojawia się stwierdzenie: „Wzrost ceny dobra zwykle powoduje spadek wielkości popytu na to dobro”, nie wystarczy kojarzyć słowa „popyt”. Trzeba rozumieć zależność między ceną a decyzją konsumenta.
Zadania otwarte - krótko, ale z sensem
W zadaniu otwartym nie wybierasz odpowiedzi z listy. Musisz samodzielnie ją sformułować. To może być jedno słowo, krótka fraza, jedno zdanie albo krótkie uzasadnienie.
Najważniejsza zasada jest prosta: odpowiedź ma robić dokładnie to, o co prosi polecenie.
- Jeżeli polecenie brzmi podaj, wskaż konkretną nazwę, przykład albo cechę.
- Jeżeli polecenie brzmi wyjaśnij, pokaż mechanizm, czyli jak coś działa i do czego prowadzi.
- Jeżeli polecenie brzmi rozstrzygnij i uzasadnij, najpierw wybierz odpowiedź, a potem podaj powód.
- Jeżeli polecenie brzmi oceń, musisz pokazać kryterium oceny, a nie tylko napisać, że coś jest dobre albo złe.
W arkuszu z BiZ mogą występować zadania zamknięte i otwarte, pojedyncze zadania oraz wiązki oparte na materiale źródłowym. Dlatego od początku warto ćwiczyć nie tylko pojęcia, ale też pracę z poleceniem, źródłem i uzasadnieniem.
Źródła, tabele i wykresy - tu zaczyna się prawdziwe czytanie
Materiał źródłowy w arkuszu nie jest ozdobą. To część zadania. Może zawierać informacje potrzebne do odpowiedzi, ale może też zawierać szczegóły, które nie są najważniejsze. Twoim zadaniem jest wyłowić to, co pasuje do polecenia.
Jeżeli zadanie zaczyna się od słów „na podstawie tekstu”, „na podstawie tabeli” albo „na podstawie wykresu”, odpowiedź musi wyraźnie korzystać z podanego materiału. Sama definicja może być za mało.
Jak czytać zadanie krok po kroku?
Najbezpieczniej pracować w takiej kolejności:
- Przeczytaj polecenie i znajdź czasownik, na przykład: podaj, wyjaśnij, rozstrzygnij, uzasadnij.
- Sprawdź, czy masz korzystać ze źródła, tabeli albo wykresu.
- Zaznacz dane, które naprawdę odpowiadają na pytanie.
- Napisz odpowiedź krótko i konkretnie.
- Sprawdź, czy w odpowiedzi jest to, za co można przyznać punkt.
Przeczytaj materiał źródłowy i wykonaj zadania. To zadanie jest autorskie, przygotowane w stylu maturalnym. Nie pochodzi z arkusza CKE.
Materiał źródłowy
Samorząd uczniowski prowadzi szkolny sklepik podczas przerw. Po rozmowach z uczniami wprowadzono więcej zdrowszych przekąsek i zmieniono sposób ich oznaczenia na półkach. Po dwóch tygodniach opiekun sklepiku przygotował krótkie zestawienie.
Zadanie 1. Oceń prawdziwość stwierdzenia: „Po zmianie wzrosła sprzedaż wszystkich produktów”. Wybierz P albo F.
Zadanie 2. Podaj jeden przykład informacji z tabeli, która może świadczyć o zmianie preferencji uczniów.
Zadanie 3. Rozstrzygnij, czy sama tabela wystarcza do oceny, czy sklepik osiągnął większy przychód. Odpowiedź uzasadnij.
Pokaż odpowiedź i omówienie
Zadanie 1. F. Sprzedaż kanapek i sałatek wzrosła, ale sprzedaż słodkich napojów spadła.
Zadanie 2. Przykładowa odpowiedź: wzrost sprzedaży sałatek owocowych z 25 do 47 sztuk może świadczyć o większym zainteresowaniu zdrowszymi przekąskami.
Zadanie 3. Nie. Sama tabela pokazuje liczbę sprzedanych sztuk, ale nie podaje cen produktów. Bez cen nie da się ustalić, czy łączny przychód sklepiku wzrósł.
Omówienie. To zadanie sprawdza trzy różne umiejętności: ocenę stwierdzenia, odczytanie danych z tabeli oraz uzasadnienie rozstrzygnięcia. Właśnie tak działa arkusz z BiZ: wiedza jest ważna, ale trzeba jeszcze umieć użyć danych.
Uczeń widzi, że sprzedaż dwóch produktów wzrosła, więc szybko pisze, że „sprzedaż wzrosła”. Pomija trzeci produkt, przy którym sprzedaż spadła. Na maturze taki pośpiech może zabrać punkt, mimo że zadanie wydawało się proste.
Co zapamiętać po tej lekcji?
- Arkusz z BiZ składa się z różnych typów zadań, więc nie ucz się tylko jednym sposobem.
- Zadania zamknięte wymagają uważnego wyboru, a nie zgadywania.
- Zadania otwarte wymagają krótkiej, konkretnej odpowiedzi zgodnej z poleceniem.
- Wiązki zadań opierają się na wspólnym materiale, ale każde polecenie trzeba rozwiązać osobno.
- Źródła, tabele i wykresy są częścią zadania. Trzeba je czytać dokładnie.
- Najlepsza odpowiedź maturalna to taka, która łączy pojęcie, dane ze źródła i sensowne uzasadnienie.
Jeżeli wiesz, jak wygląda arkusz, łatwiej uczysz się pod maturę. Od teraz przy każdej lekcji zadawaj sobie pytanie: jak to może pojawić się w zadaniu?
Dla rodzica 
Dla ucznia 
Liceum 
Matura 
Zadania 
Geometria 
Matematyka 
Równania 
PDF 
Algebra 
Funkcje 
Do druku 
Egzamin ósmoklasisty 
Karty pracy