Biznes i zarządzanie 
Dla ucznia Na maturze z biznesu i zarządzania nie wystarczy napisać „coś sensownego”. Odpowiedź musi pasować do polecenia, do sytuacji w zadaniu i do zasad, które obowiązują w biznesie.
W tej lekcji nauczysz się prostego testu. Zanim uznasz odpowiedź za gotową, sprawdź ją przez cztery filtry: merytoryka, polecenie, prawo i etyka biznesu.
Na egzaminie możesz spotkać zadania, w których trzeba podać przykład, wyjaśnić mechanizm, rozstrzygnąć sytuację albo uzasadnić ocenę. W takich zadaniach liczy się nie długość odpowiedzi, tylko trafienie w kryteria.
1. Co znaczy „odpowiedź merytoryczna”?
Odpowiedź merytoryczna to odpowiedź zgodna z wiedzą z biznesu i zarządzania. Nie jest luźną opinią, hasłem ani życiową radą bez związku z przedmiotem.
Odpowiedź merytoryczna to taka, która używa poprawnych pojęć, odnosi się do sytuacji z zadania i pokazuje właściwy mechanizm albo wniosek.
Jeżeli zadanie dotyczy praw konsumenta, odpowiedź powinna używać pojęć związanych z konsumentem, przedsiębiorcą, reklamacją, informacją handlową albo odpowiedzialnością sprzedawcy. Jeżeli zadanie dotyczy pracy zespołu, odpowiedź powinna odwoływać się do celu zespołu, podziału zadań, komunikacji, ról albo efektu synergii.
Słaba odpowiedź: Firma powinna być miła dla klienta, bo wtedy klient ją lubi.
Lepsza odpowiedź: Firma powinna rzetelnie informować klienta o cechach produktu, ponieważ uczciwa informacja zmniejsza ryzyko wprowadzenia konsumenta w błąd i buduje zaufanie do marki.
Widzisz różnicę? Pierwsza odpowiedź brzmi sympatycznie, ale jest bardzo ogólna. Druga używa języka biznesu: informacja, konsument, ryzyko wprowadzenia w błąd, zaufanie do marki.
2. Co znaczy „zgodna z poleceniem”?
Odpowiedź zgodna z poleceniem wykonuje dokładnie tę czynność, o którą prosi zadanie. Najpierw czytasz czasownik operacyjny, potem dopiero piszesz odpowiedź.
Jeżeli polecenie brzmi „podaj”, nie pisz długiego eseju. Jeżeli brzmi „uzasadnij”, nie wystarczy sama decyzja. Jeżeli brzmi „rozstrzygnij”, musisz wybrać jedną odpowiedź.
Sprawdź różnicę na prostym przykładzie.
3. Co znaczy „zgodna z prawem”?
W zadaniach z BiZ mogą pojawić się sytuacje związane z konsumentem, pracą, działalnością gospodarczą, reklamą, umowami, finansami osobistymi albo ochroną własności intelektualnej. Jeżeli odpowiadasz na taki temat, Twoja odpowiedź nie może proponować działań sprzecznych z prawem.
Ta lekcja nie jest poradą prawną. Przykłady są uproszczone i edukacyjne. Na maturze chodzi o rozpoznanie podstawowej zasady: nie proponuj rozwiązania, które opiera się na oszustwie, pracy bez umowy, łamaniu praw konsumenta albo kopiowaniu cudzej własności intelektualnej.
Prosty przykład: uczeń ma ocenić działanie sklepiku szkolnego, który sprzedaje produkt jako „ekologiczny”, chociaż nie ma na to żadnego uzasadnienia. Odpowiedź, że „to dobry pomysł, bo przyciąga klientów”, jest problematyczna. Może pomijać ryzyko wprowadzenia konsumenta w błąd.
Lepsza odpowiedź powinna zauważyć, że działanie marketingowe nie może opierać się na fałszywej informacji. Firma może promować produkt, ale powinna robić to rzetelnie.
4. Co znaczy „zgodna z etyką biznesu”?
Etyka biznesu dotyczy tego, czy działanie jest uczciwe wobec klientów, pracowników, kontrahentów, wspólników, konkurencji i społeczności. Co ważne: coś może wydawać się „opłacalne”, ale nadal być nieetyczne.
Etyka biznesu to zbiór zasad uczciwego postępowania w działalności gospodarczej, na przykład rzetelność, odpowiedzialność, szacunek dla klienta, dotrzymywanie umów i unikanie manipulacji.
Na maturze nie musisz pisać moralnego kazania. Wystarczy, że potrafisz nazwać problem i pokazać konsekwencję. Na przykład: manipulowanie opiniami klientów może chwilowo zwiększyć sprzedaż, ale jest nieetyczne, bo zniekształca informację i niszczy zaufanie do firmy.
Uczeń pisze: „Firma powinna zrobić wszystko, żeby osiągnąć zysk”. To zbyt ogólne i niebezpieczne zdanie. W BiZ zysk jest ważny, ale działania przedsiębiorstwa muszą mieścić się w granicach prawa i zasad etycznych.
5. Cztery filtry dobrej odpowiedzi
Przed zapisaniem odpowiedzi sprawdź ją tym krótkim schematem.
- Merytoryka: Czy używam poprawnego pojęcia albo mechanizmu z BiZ?
- Polecenie: Czy zrobiłem dokładnie to, o co prosi czasownik w poleceniu?
- Prawo: Czy nie proponuję działania sprzecznego z podstawowymi zasadami prawa?
- Etyka: Czy odpowiedź nie usprawiedliwia oszustwa, manipulacji albo krzywdzenia innych uczestników rynku?
6. Przykład krok po kroku
Wyobraź sobie sytuację: klasa organizuje szkolny kiermasz. Jeden z uczniów proponuje, żeby na plakacie napisać, że cały zysk zostanie przekazany na cel charytatywny, chociaż część pieniędzy ma zostać przeznaczona na klasową wycieczkę.
Polecenie brzmi: Oceń propozycję ucznia z punktu widzenia etyki biznesu. Uzasadnij odpowiedź.
Propozycję należy ocenić negatywnie, ponieważ wprowadza kupujących w błąd co do przeznaczenia pieniędzy. Z punktu widzenia etyki biznesu informacja promocyjna powinna być rzetelna, a klienci powinni wiedzieć, jaki cel wspierają.
Ta odpowiedź działa, bo zawiera ocenę, uzasadnienie i odniesienie do etyki. Nie jest długa, ale trafia w polecenie.
7. Mini zadanie w stylu maturalnym
Opis sytuacji
Uczniowie prowadzą jednodniowy sklepik podczas szkolnego wydarzenia. Chcą sprzedać domowe lemoniady. Jeden z członków zespołu proponuje, aby na plakacie napisać „najzdrowsza lemoniada w mieście”, mimo że uczniowie nie mają żadnych danych, badań ani porównania z innymi produktami. Druga osoba proponuje hasło „lemoniada przygotowana przez uczniów, dostępna w trzech smakach”.
Polecenie
Rozstrzygnij, która propozycja hasła jest lepsza z punktu widzenia rzetelnej komunikacji z klientem. Uzasadnij odpowiedź.
Pokaż odpowiedź
Lepsza jest druga propozycja: „lemoniada przygotowana przez uczniów, dostępna w trzech smakach”.
Uzasadnienie: to hasło przekazuje konkretną i możliwą do sprawdzenia informację o produkcie. Pierwsze hasło może wprowadzać klientów w błąd, ponieważ uczniowie nie mają podstaw, aby twierdzić, że ich lemoniada jest „najzdrowsza w mieście”.
Omówienie
W tym zadaniu trzeba było najpierw rozstrzygnąć, czyli wybrać jedną propozycję. Potem trzeba było uzasadnić wybór. Sama odpowiedź „druga jest lepsza” nie wystarcza, bo nie pokazuje powodu. Sama odpowiedź „trzeba być uczciwym” też jest zbyt ogólna, bo nie odnosi się dokładnie do treści plakatu.
Gdzie łatwo o błąd?
Łatwo napisać, że pierwsze hasło jest lepsze, bo brzmi atrakcyjniej marketingowo. To jednak nie odpowiada na całe polecenie. Zadanie pyta o rzetelną komunikację z klientem, a nie tylko o przyciąganie uwagi.
8. Najważniejszy wniosek
Dobra odpowiedź na maturze z BiZ jest krótka, konkretna i kontrolowana. Nie piszesz wszystkiego, co wiesz. Piszesz dokładnie to, co odpowiada na polecenie i jest poprawne merytorycznie, prawnie oraz etycznie.
Przed kolejnymi zadaniami wracaj do jednego pytania: czy moja odpowiedź naprawdę daje egzaminatorowi powód, żeby przyznać punkt?
Do druku 
Egzamin ósmoklasisty 
Karty pracy 
PDF 
Matura 
Dla rodzica 
Matematyka